علل و عوامل گرايش به اعتياد در نوجوانان و جوانان

مقدمه
زندگي بسان رودخانه خروشان و زيبا براي همه انسانها در جريان است و آناني كه از اين شهد مي نوشندودر كنار آن به تبادل عواطف منزه با همنوعان خويش مي پردازند از لحظه لحظه ايام بهره مند مي شوند من وتو نيز از اين هستي هستيم من وتو بايد از سبزي وجود خويش لذت ببريم واز مواهب پاك و بيكران استفاده كنيم چشم دل بگشائيم و رازآفرينش را ببينيم چشم اندازي سپيدتر از برف را تصور كنيم و تن جان را در زلال باران شستشو دهيم. درختها را بنگريم كه چگونه سبز است و چگونه سعي مي كند تا بر سر آسمان بسايد. كوه را بنگريم كه چگونه استوار و مغرور ما را مي خواند تا بر قله اش بايستيم و نظاره گر شگفتي هاي خلقت باشيم.
بيابان را نظاره كنيم كه چگونه آرام و صبور ما را به استقامت و پايداري مي خواند .
به آسمان بنگريم كه همواره سرچشمه رحمت است آنگاه كه صاف است انوار طلايي اش را و زماني كه گرفته است قطره هاي حيات را هديه مي كند . همه چيز زيباست ! هرچه زيبايي است و تجلي گاه اين همه زيبا من و تو هستيم پس شاكر باشيم واين همه نعمت را پاس بداريم .
مبادا غفلت كنيم ، مبادا نشانه هاي عشق را نبينيم. مبادا چشم هايمان را ببنديم و حقيقت را به بوته فراموشي بسپاريم و سردي مرگ را به گرماي زندگي ترجيح دهيم. مبادا به دنبال سراب باشيم كه اگر چنين شود بازگشت سخت وتوان فرسا خواهد بود اميد را ، عشق را، عاطفه را در وجودمان شعله ور سازيم ودر نورپاكي غوطه ورشويم.
اوج و عروج را هرگز از ياد نبريم و بدانيم تا زماني كه آگاه، هوشيار و بيدار ، با اراده ، قاطع و فرزانه باشيم ، كمتر اسير دانه ها و دامها مي شويم !
تعاريف و مفاهيم
اعتياد : يعني وابستگي به مواد.
مواد اعتياد آور : شامل همه مواردي كه روي مغز تاثير گذاشته و باعث هيجان ، عصبانيت ، افسردگي ، رفتار غير طبيعي ، و يا گيجي مي شوند و مصرف مكرر آن وابستگي ايجاد مي نمايد.
وابستگي : يعني تمايل شديد فرد به ادامه مصرف يك ماده.
سوء مصرف : بدين معناست كه اگر چه فرد نسبت به مواد اعتياد ندارد ولي آن را مصرف مي كند و در مقايسه با وابستگي حالات خفيف تري را نشان ميدهد اين امر منجر به بروز مشكلات قانوني ، اجتماعي ، و يا ارتباطي شده و فرد را از انجام وظايفش باز مي دارد.
دوره نوجواني : به دوره اي اطلاق مي گردد كه فرد از حالت سكون قبلي خارج شده و پا به دنياي تحول مي گذارد ، نوجواني محدوده سني ١١ تا ٢٠ سال را در بر مي گيرد كه خود به سه دوره تقسيم مي شود اوايل دوره نوجواني ( ١١ تا ١٤ سالگي ) اواسط دوره نوجواني ( ١٤ تا ١٧ سالگي ) و اواخر دوره نوجواني (١٧ تا ٢٠ سالگي ) .
علل و عوال گرايش به اعتياد در نوجوانان و جوانان
الف ) خصوصيات شخصي
١- اعتماد به نفس پايين : برخي از نوجوانان عليرقم داشتن استعداد و توانمندي نگرش منفي به خود داشته ، خود را بي ارزش مي كند و در اكثر موارد احساس شكست و ناكامي نموده به جاي حل مشكل خود را سرزنش مي نمايد .
٢- عدم ابراز وجود : برخي از نوجوانان و جوانان قادر به اظهار نظر و ابراز توانمندي هاي خود نمي باشند آنها در برخورد با محيط به صورت غير فعال رفتار مي كنند ، قادر به بيان افكار ، نظرات و پيشنهادات خود نمي باشند ودر برابر خواسته هاي غير منطقي ديگران نمي توانند مخالفتي از خود نشان دهند ، عدم توانايي نه گفتن نمونه اي از اين موارد مي باشد.
٣- عدم توانايي نه گفتن در مقابل فشار همسالان و دوستان : گاهي ما قدرت نه گفتن در مقابل پشنهادات غير منطقي ديگران را نداريم و فكر مي كنيم اگر به آنها نه بگوييم نشانه ضعف ماست و درجمع آنان پذيرفته نخواهيم شد و تصور مي كنيم هميشه بايد مورد تاييد ديگران باشيم و اگر غير از اين باشد فاجعه آميز خواهد بود بنابراين با اين طرز تفكر و خواسته هاي غير منطقي آنان تن در مي دهيم .
٤- تزلزل در تصميم گيري : تجزيه و تحليل نادرست موضوعات عدم ارتباط صحيح بين آنها و ترس از عواقب احتمالي مي تواند منجر به تزلزل در تصميم گيري شود .
٥- گوشه گيري و انزوا طلبي : در برخي موارد مشاهده مي شود كه نوجوانان و جوانان از اطرافيان خود دوري كرده و ارتباط بين فردي و اجتماعي كمي دارند به همين دليل ممكن است به مرور منزوي شوند.
٦- نگرش مثبت به مواد : گاهي نواجوانان و جوانان تصور مي كنند كه مصرف مواد مي تواند آنها را در جمع مطرح سازد و به اين ترتيب احساس بزرگي نمايند كه اين تصور اشتباه ممكن است زمينه گرايش به مصرف مواد باشد .
٧- عدم مسئوليت پذيري : جامعه و ارزش هاي آن نقش هاي متفاوتي را به افراد محول نموده ودر مقابل هر نقش مسئوليتي قرار داده ، مانند نقش پدري ، مادري ، فرزندي و اجتماعي ، عدم پذيرش مسئوليتها مي تواند زمينه را براي بروز ناهنجاريها ي فردي ، اجتماعي به وجود آورد .
٨- عدم تحمل ناكامي و شكست : زندگي گاهي همراه با شكست و ناكامي است برخي از ما احساس مي كنيم كه نبايد با ناكامي مواجه شويم و زندگي هميشه بايد بر وفق مراد ما باشد بنابراين به خودمان مي قبولانيم كه هميشه بايد بدون مشكل باشيم لذا بااين طرز تفكر قدرت تحمل شكست را نداريم و به محض روبرو شدن با ناكامي از هم مي پاشيم .
٩- تكانشكري : برخي از ما بنا به خصوصيات شخصيتي كه داريم بدون تفكر و تجزيه و تحليل مسايل به صورت ناگهاني وبر اساس احساسات و هيجانات اقدام به عمل مي كنيم در حالي كه به عواقب نهايي آن كار نمي انديشيم .
١٠- عدم پايبندي مذهبي : نقش اعتقادات ديني در پيشگيري از آسيبها و انحرافات اجتماعي انكار ناپذير است لذا عدم پايبندي به اصول مذهبي مي تواند يكي از علل گرايش به سمت مصرف مواد مخدر باشد.
١١ - باور هاي نادرست در مورد مصرف مواد : برخي از جوانان ونوجوانان به اشتباه تصور مي كنند كه با ديگران فرق دارند و مصرف گاه گاه مواد مخدر برايشان مشكل ايجاد نمي كند در حالي كه بر اساس تحقيقات موجود مشخص شده كه اكثر معتادان اعتياد خود را با مصرف تدريجي وبه اصطلاح تفريحي و گاه به گاه شروع كرده اند.
ب) : اختلالات روانپزشكي
١- افسردگي : گاهي در دوره اي از زندگي احساس مي كنيم كه خلقمان تغيير كرده است ، غمگين و پژمرده ايم و نسبت به خود ، جهان و آينده بدبين شده ايم و تمايل نداريم با ديگران ارتباط برقرار كنيم، از زندگي كردن واز همراهي با ديگران لذت نمي بريم و حوصله انجام كارها را نداريم اين حالات باعث آزار و اذيت ما مي شود براي رهايي از اين حالتها به جاي اينكه براي درمان به متخصصان مربوطه مراجعه نماييم مصرف مواد را به غلط به عنوان راهكار انتخاب مي كنيم .
٢- اضطراب : برخي از ما ممكن است بيش از حد دلوا پس ، گوش به زنگ حوادث و نگران آينده باشيم حتي ممكن است علايم جسمي اضطراب ( تپش قلب و….) در ما ظاهر شود اين حالات بسيار ناخوشايند بوده و لازم است با مراجعه به متخصصان نسبت به در مان خود اقدام كنيم .
ج)اختلال شخصيتي
بر خي از افراد طي رشد شخصيتي خود دچار مشكلاتي مي شوند كه باعث بروز صفات ورفتارهاي نابهنجار در آنان مي گردد درچنين مواردي امكان گرايش به انحرافات اجتماعي زياد است . به عنوان مثال افرادي كه مبتلا به اختلال شخصيتي ضد اجتماعي اند قانون گريز بوده و اغلب درگيري قانوني دارند .
د) بيماريهاي جسمي
برخي از بيماريهاي جسمي ( سردرد، كمردرد، …) ماهيتي مزمن داشته ودر دوره اي طولاني از زندگي با فرد همراه مي باشند اين بيماريها ممكن است به درمانهاي رايج مقاوم باشند ما بايد نسبت به اين وضعيت آگاهي داشته واز توسل به روشهاي غير علمي (خود درماني ) پرهيز نماييم.
پيشگيري از اعتياد درنوجوانان و جوانان
پيشگيري به مفهوم رعايت كليه عوامل و اقدامات قبل از بروز هر گونه بيماري يا اختلال مي باشد بنابراين پيشگيري از اعتياد شامل مجموعه فعاليتها مي باشد كه در جهت كاهش عوامل خطر و افزايش عوامل حفاظت كننده اقدام مي كند لذا با توجه به اين كه پيشگيري بهترين انتخاب است به بررسي روشهاي كاربردي به شرح ذيل مي پردازيم :
١- افزايش آگاهي از خطرات مضرات مواد مخدر :
با مطالعه كتابها و مجلات و مقالات مي توانيم اطلاعات مفيدي درباره مواد مخدر ، آثار و عوارض آنها بدست آوريم.
٢- برنامه ريزي مناسب براي اوقات فراغت وتقويت فعاليتهاي جايگزين :
اوقات فراغت زماني كه ما فارغ از برنامه هاي روزمره زندگي هستيم اهداف اصلي در برنامه ريزي اوقات فراغت شامل برنامه هايي براي استراحت و رفع خستگي ، ايجاد امكان و فرصت لازم براي تفريح ،گسترش استعدادهاي فردي و فرهنگي و مشاركت اجتماعي مي باشد بنابراين در اينگونه برنامه ريزيها اهداف ذكر شده بايد مورد توجه قرار گيرد . اوقات فراغت براي نوجوانان و جوانان مي تواند نقش كليدي در به وجود آوردن يا جلوگيري از آسيب را داشته باشد.
٣- مقاومت دربرابر فشار همسالان : نه گفتن را بايد بياموزيم تا بتوانيم در مقابل فشار همسالان با اعتماد به نفس نظرات خود رابيان كنيم.
٤- تقويت مهارتهاي فردي و اجتماعي:
براي برقراري ارتباط با ديگران لازم است با آنها همدلي و هم حسي نموده و اصولي مانند توجه به حقوق ديگران ، مسئوليت پذيري ، انتقاد پذيري و.. را رعايت كنيم .
٥- قويت اعتماد به نفس وداشتن تصور مثبت از خود :
اگر توانمديهاي خودمان را باور داشته باشيم مي توانيم با آرامش كامل و به طور مؤثر با حوادث محيطي مواجهه و مقابله نماييم .
٦- افزايش مهارتهاي زندگي مانند مهارت حل مساله :
در برخورد با مشكل ابتدا بايد با تفكر منطقي موضوع را مورد تجزيه و تحليل قرار داده ، راه حلهاي متفاوتي رادر نظر بگيريم ودر نهايت ، منطقي ترين ، مناسب ترين و ساده ترين راه را انتخاب كنيم .
٧- تقويت مسئوليت پذيري :
بايد در قبال خود وديگران متعهد و مسئوليت پذير بوده وعواقب اعمال خود را به عهده بگيريم.
٨- عدم شركت در مجامع آلوده : (جشنها و ميهماني هاي ناسالم )
٩- عدم ارتباط با افراد معتاد :
يكي از عوامل مهمي كه مي تواند مارا به سمت اعتياد بكشاند معاشرت با افراد معتاد است زيرا آنان دوست دارند مانيز مثل آنها باشيم بنابراين براي سالم ماندن همواره بايد دوستان سالمي داشته باشيم.
و) خانواده
خانواده كوچكترين واحد اجتماعي است كه اساس تشكيل جامعه وحفظ عواطف انساني را بعهده دارد در خانواده هريك از اعضاءداراي نقش خاص خود بوده ودر عين حال اين نقش ها مكمل يكديگر مي باشند در درون خانواده كه افراد الگوهاي رفتاري ، عاطفي و هيجاني خود رابا ديگر اعضا دادوستد نموده وبه انتقال حالات و نشانه ها و حساسيتهاي خود مي پردازد . از وظايف مهم خانواده برقراي روابط عاطفي بين زن وشوهر و فرزندان مي باشد و به همين دليل فرزنداني كه در خانواده با روابط عاطفي سالم پرورش مي يابند بسيار كمتر دچار آسيب و انحراف مي شوند .
١- خانواده پر تنش
تفاوت سليقه بين والدين اغلب باعث درگيري و مجادله شده ودر نهايت فشار رواني فراواني به فرزندان وارد مي كند در اين حالت ممكن است فرزندان براي رهايي از اضطراب و تنش به محيطي خارج از خانواده پناه ببرند وبه اين ترتيب احتمال آسيب يابد.
٢- خانواده تك سرپرست و بي سرپرست
اكثر تحقيقات حاكي از آن است كه آسيبهاي اجتماعي در خانواده هاي تك سرپرست و بي سرپرست بيشتر از خانواده هاي معمولي
مي باشد زيرا در اين خانواده ها نظارت سالم و سازنده يا وجود ندارد و يا بسيار اندك است ودر عين حال روابط عاطفي اعضاي خانواده كم وبيش دچار اختلال شده است طلاق يكي از اين موارد محسوب مي شود بنابراين دختران و پسراني كه والدين خود را در اثر جدايي و طلاق از دست مي دهند بيشتر به بزهكاري و اعمال ناپسند روي مي آورند .
٣